Dorzecze Jarft

Podstawowe informacje

Tabela 1 Ogólny opis obszaru dorzecza

nazwa obszaru dorzecza

obszar dorzecza Jarftu

powierzchnia obszaru dorzecza

210 km2 (w granicach Polski)

długość głównego cieku

14,2 km (10,9 km na terytorium Polski)

długość cieków istotnych[1]

106,6 km

główne dopływy

brak istotnych dopływów

regiony wodne

region wodny Jarftu

liczba JCWP

6 JCWP rzek

1 JCWPd

główne oddziaływania antropogeniczne

- zrzuty ścieków bytowo-gospodarczych i przemysłowych

- zanieczyszczenia obszarowe, głównie z terenów rolniczych

źródło: opracowanie własne na podstawie danych literaturowych i MPHP

Ogólna charakterystyka obszaru dorzecza

Obszar dorzecza Jarftu na terenie Polski zajmuje 210 km2, co stanowi poniżej 1% powierzchni kraju. Obszar dorzecza znajduje się w północnej części kraju, zlokalizowany jest w obrębie dwóch makroregionów Pobrzeża Gdańskiego i Niziny Staropruskiej[2]. Administracyjne obszar dorzecza Jarftu zlokalizowany jest w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim.

Obszar dorzecza Jarftu na terenie Polski reprezentowany jest przez region wodny Jarftu[3]. Głównym ciekiem regionu wodnego jest rzeka Banówka, której długość wynosi ok. 39 km. Ciekami drugiego rzędu, mającymi podstawowe znaczenie w omawianym regionie wodnym, są rzeki Jarft oraz Omaza, będące prawymi dopływami Banówki. Całkowita długość sieci hydrograficznej regionu wodnego wynosi ok. 106,6 km.

W regionie wodnym Jarftu występuje śnieżny reżim rzeczny. Średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130-180% średniego odpływu rocznego. W regionie wodnym występuje równowaga zasilania podziemnego z powierzchniowym (podziemne 45 - 55%, powierzchniowe 45 - 55% odpływu całkowitego)[4].

W strukturze użytkowania gruntu, na obszarze dorzecza Jarftu, największy udział mają użytki rolne, zajmujące ok. 74% powierzchni, lasy i ekosystemy seminaturalne stanowią ok. 25%, lokalnie występują także strefy podmokłe, ok. 0,5% powierzchni, oraz tereny zurbanizowane ok. 0,1%. Do największych miejscowości na obszarze dorzecza Jarftu, należy zaliczyć Piotrowiec, Wyszkowo, Piele i Zagaje. Najwięcej przedsiębiorstw na tym terenie funkcjonuje na obszarze handlu oraz usług, a także rolnictwa, leśnictwa oraz budownictwa[5].

Istotnymi presjami mającymi wpływ na stan wód w regionie wodnym Jarftu są punktowe zrzuty ścieków, głównie pochodzenia komunalnego, gospodarczego i przemysłowego. Niekorzystny wpływ, na jakość wód mają również niekontrolowane zrzuty ścieków bytowo-gospodarczych, pochodzące od ludności nie korzystającej z systemu kanalizacji. Pod względem obszarowych źródeł zanieczyszczeń największym zagrożeniem dla jakości wód są spływy powierzchniowe zanieczyszczone nawozami sztucznymi stosowanymi na użytkach rolnych. W regionie wodnym Jarftu nie występują ujęcia wód powierzchniowych, dla których wydano pozwolenie wodnoprawne na pobór wód oraz nie występują ujęcia wód podziemnych[6].

Do największych problemów gospodarki wodnej na obszarze dorzecza Jarftu należy zaliczyć[7]:

-         występujące konflikty interesów użytkowników,

-         niedostateczną edukację i świadomość ekologiczną społeczeństwa,

-         nieodpowiedni system opłat i dopłat,

-        brak dostatecznego finansowania gospodarki wodnej.

Wody powierzchniowe

Odwzorowanie położenia granic części wód powierzchniowych

Na obszarze dorzecza Jarftu wyznaczonych jest obecnie 6 jednolitych części wód rzek.

Wszystkie JCWP na obszarze dorzecza Jarftu są naturalnymi częściami wód.

Odwzorowanie typów części wód powierzchniowych

Wydzielenie różnych typów wód powierzchniowych należy do obowiązków wynikających z RDW. Opracowanie typologii jest podstawowym krokiem na drodze do ustalenia oceny i klasyfikacji stanu ekologicznego wód. Ze względu na różnorodność naturalnych warunków środowiskowych, które mają wpływ na występowanie organizmów wodnych, konieczne jest wydzielenie różnych typów wód, które w warunkach niezakłóconych działalnością człowieka charakteryzują się odrębnymi cechami biologicznymi i będą stanowić wzorzec do określenia stopnia odchylenia przy ocenie stanu ekologicznego wód. Warunki środowiskowe wynikają z takich czynników, jak m.in.: położenie geograficzne, wysokość bezwzględna, geologia i morfologia terenu[8].

Zgodnie z RDW w zakresie prac związanych z ustalaniem typów części wód posługiwać się można systemem A lub systemem B. W Polsce typy wód powierzchniowych wyznaczano na podstawie systemu A uzupełnionego o wybrane parametry systemu B.

Obszar dorzecza Jarftu leży w obrębie dwóch ekoregionów – Regionu Bałtyckiego oraz Równin Wschodnich.

Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzek

Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych zostały ustalone przy zastosowaniu systemu A wg RDW (Załącznik II z RDW). Przy czym stosowanie systemu A zróżnicowano według właściwych ekoregionów. W zakresie ustalenia typologii rzek przeanalizowano następujące parametry: wielkość powierzchni zlewni cieków, wysokość nad poziomem morza oraz typ podłoża.

Wyniki wyznaczania typów dla rzek na obszarze dorzecza Jarftu przedstawiono w tabeli 2.

Tabela 2 Typy dla rzek na obszarze dorzecza Jarftu

typ

opis

wielkość zlewni [km2]

wysokość

[m n.p.m]

liczba JCWP

17

potok nizinny piaszczysty na utworach staroglacjalnych

10-100

<200

6

źródło: opracowanie własne na podstawie „Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE”

Wody podziemne

Odwzorowanie położenia granic części wód podziemnych

Nowy podział terytorium Polski na 172 JCWPd związany jest z przyjętą w PIG-PIB definicją modelu pojęciowego systemu hydrogeologicznego. W myśl tej definicji model pojęciowy opisuje strukturę systemu i wskazuje zależności istniejące w jego obrębie (oddziaływanie – proces) i zachodzące pomiędzy poszczególnymi składowymi systemu oraz interakcję systemu z otoczeniem. W tym ujęciu model pojęciowy zbudowany jest z danych: [1] budowa geologiczna, [2] wykształcenie litologiczne, rozmieszczenie i rozprzestrzenienie oraz parametry hydrogeologiczne warstw wodonośnych, [3] elementy środowiskowe - presje antropogeniczne, [4] czynniki wpływające na przebieg poszczególnych procesów w obrębie systemu.

W myśl powyższego, w nowym podziale przyjęto generalną zasadę ograniczenia liczby uwzględnionych w modelu poziomów wodonośnych (przez łączenie ich w kompleksy wodonośne) do maksymalnie trzech wydzieleń. Jest to zgodne z przyjętą w Programie monitoringu JCWPd na terenie Polski zasadą, że w monitoringu obserwowane są następujące poziomy lub kompleksy poziomów wodonośnych[9]:

  • pierwszy od powierzchni terenu poziom wodonośny o zwierciadle swobodnym, najsilniej narażony na oddziaływanie presji z powierzchni terenu;
  • użytkowe poziomy wodonośne o zwierciadle napiętym, stanowiące główne źródło zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi;
  • wgłębny poziom wód zwykłych, narażony na ascenzję wód słonych.

Według podziału na 172 JCWPd, pierwszy kompleks wodonośny stanowią wody pierwszego poziomu wodonośnego bądź, w przypadku jego braku, głównego użytkowego poziomu wodonośnego. Są to przeważnie poziomy wodonośne o zwierciadle swobodnym, lokalnie napiętym. Ich główną cechą jest zwiększona podatność (duża wrażliwość) na oddziaływanie antropopresji na chemizm i stany wód podziemnych.

Drugi kompleks wodonośny tworzą głębsze poziomy wodonośne, posiadające zwierciadło naporowe. Są one izolowane od presji antropogenicznych zarówno nadległym pierwszym poziomem wodonośnym, jak i warstwami słabo-, pół- i nieprzepuszczalnymi. W skali regionalnej mogą być powiązane hydrodynamicznie z pierwszym kompleksem wodonośnym.

Trzeci kompleks wodonośny to wody położonego najgłębiej w strukturze krążenia użytkowego poziomu wodonośnego. Zazwyczaj jest on zagrożony potencjalną ascenzją zmineralizowanych wód głębszych.

Dodatkowo w celu nawiązania do istniejących scalonych części wód powierzchniowych oraz zlewni poszczególnych rzek (za Mapą Podziału Hydrograficznego Polski) weryfikowano przebieg poszczególnych JCWPd w celu unifikacji granic.

Na obszarze dorzecza Jarftu znajduje się fragment jednej JCWPd o kodzie 20.



[1] Długosć wszystkich cieków JCWP

[2] Kondracki J., Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998

[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie przebiegu granic obszarów dorzeczy i regionów wodnych (Dz. U. 2006 nr 126 poz. 878)

[4] Dynowska I., Odpływ rzeczny (w:) Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. M. Najgrakowskiego, Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warszawa 1994

[5] Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Jarft, KZGW, Warszawa 2011

[6] Szczegółowe wymagania, ograniczenia i priorytety dla potrzeb wdrażania planu gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy w Polsce, Region Jarft, MGGP, Kraków 2010

[7] Przegląd istotnych problemów gospodarki wodnej dla obszarów dorzeczy, MGGP, Kraków 2008

[8] Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE, Konsorcjum IMGW, IOŚ, PIG, Instytut Morski, Warszawa 2004

[9] Kazimierski B. i inni, Program monitoringu jednolitych części wód podziemnych na terenie Polski, 2005

x Informujemy, że strona www.rdw.kzgw.gov.pl korzysta z plików cookies. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że będą one umieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies poprzez zmianę ustawień swojej przeglądarki internetowej. Więcej informacji w Polityce prywatności.