Dorzecze Łaby

Podstawowe informacje

Tabela 1. Ogólny opis obszaru dorzecza

nazwa obszaru dorzecza

obszar dorzecza Łaby

powierzchnia obszaru dorzecza

238,5 km2

długość głównego cieku

Łaba 1165 km; na terenie Polski rzeka Orlica 118,5 km (34 km w granicach Polski)

długość cieków istotnych[1]

146,57 km

główne dopływy

Orlica

regiony wodne

region wodny Orlicy, region wodny Izery, region wodny Łaby i Ostrożnicy, region wodny Metuje

liczba JCWP

8 JCWP rzek,

7 JCWPd

główne sposoby użytkowania wód

- pobór wody na cele komunalne, przemysłowe i inne

główne oddziaływania antropogeniczne

- zrzuty ścieków komunalnych

- zanieczyszczenia pochodzące od ludności nie korzystającej z systemu kanalizacji

źródło: opracowanie własne na podstawie danych literaturowych i MPHP

Ogólna charakterystyka obszaru dorzecza

Obszar dorzecza Łaby w granicach Polski zajmuje 238,5 km2. Położony jest na pograniczu polsko - czeskim w województwie dolnośląskim.

Główną rzeką tego obszaru dorzecza jest Łaba o długości całkowitej 1 165 km. Źródła rzeki zlokalizowane są na terytorium Republiki Czeskiej w Karkonoszach, na południe od Łabskiego Szczytu, na wysokości 1387 m n.p.m. Łaba uchodzi do Zatoki Helgolandzkiej.

Do największych problemów gospodarki wodnej na obszarze dorzecza Łaby należy zaliczyć[2]:

-        występujące konflikty interesów użytkowników,

-        niedostateczną edukację i świadomość ekologiczną społeczeństwa,

-        nieodpowiedni system opłat i dopłat,

-        brak dostatecznego finansowania gospodarki wodnej.

Na terenie Polski obszar dorzecza Łaby reprezentowany jest przez regiony wodne: Orlicy, Izery, Łaby i Ostrożnicy oraz Metuje[3].

Region wodny Orlicy zajmuje obszar 72,6 km2. Według podziału fizyczno - geograficznego region wodny w przeważającej części znajduje się w obrębie mezoregionu Gór Bystrzyckich, a także w południowej części mezoregionu Gór Orlickich[4]. Pod względem administracyjnym region położony jest w województwie dolnośląskim. Głównym ciekiem regionu wodnego jest rzeka Orlica o łącznej długości 118,5 km z czego ok. 34 km przebiega w granicach Polski.

W regionie wodnym Orlicy występuje śnieżno-deszczowy (niwalno-pluwialny) reżim rzeczny. Średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130-180% średniego odpływu rocznego i wyraźnie zaznacza się wzrost odpływu w miesiącach letnich, wynoszący co najmniej 110% średniego odpływu rocznego[5].

Znaczną część regionu wodnego Orlicy, bo ok. 66%, porastają lasy. Tereny wykorzystywane rolniczo zajmują 33% powierzchni obszaru, a tereny podmokłe 1%[6].

W regionie wodnym niekorzystny wpływ na jakość wód wywierają niekontrolowane zrzuty ścieków bytowo-gospodarczych pochodzących od ludności nie korzystającej z systemu kanalizacji oraz spływy powierzchniowe zanieczyszczeń z obszarów rolniczych[7].

Region wodny Izery zajmuje obszar 47 km2. Według podziału fizyczno - geograficznego region znajduje się w południowej i zachodniej części mezoregionu Gór Izerskich, należących do makroregionu Sudetów Zachodnich[8]. Jest to, w granicach Polski, najbardziej na zachód wysunięta część Sudetów, sąsiadująca od wschodu i południa z Karkonoszami i Kotliną Jeleniogórską, a od północy z Pogórzem Izerskim.

Głównym ciekiem regionu wodnego jest rzeka Izera, której długość wynosi ok. 34 km. Rzekami zasilającymi Izerę w regionie wodnym są jej lewostronne dopływy: Tracznik, Łącznik, Jagnięcy Potok, Kobyła oraz Kamionek.

W regionie wodnym Izery występuje niwalno-pluwialny (śnieżno-deszczowy) reżim rzeczny. Średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130-180% średniego odpływu rocznego i wyraźnie zaznacza się wzrost odpływu w miesiącach letnich, wynoszący, co najmniej 110% średniego odpływu rocznego. W regionie wodnym występuje znaczna przewaga zasilania powierzchniowego, które stanowi ponad 65% odpływu całkowitego[9].

Region wodny Izery jest prawie niezamieszkały. Lasy i tereny zielone porastają prawie cały region, czyli ok. 99,5% jego powierzchni. Występuje tu duże rozdrobnienie gospodarstw rolnych, których powierzchnia nie przekracza 1 ha[10]. Pod względem administracyjnym region wodny Izery leży częściowo w gminach Mirsk oraz Szklarska Poręba.

Istotnym zagrożeniem antropogenicznym, dla jakości wód są ścieki z punktowych źródeł zanieczyszczeń. Na terenie regionu wodnego Izery występują zrzuty ścieków o charakterze komunalnym[11].

Region wodny Łaby i Ostrożnicy zajmuje obszar 19,4 km2. Według podziału fizyczno - geograficznego region rozciąga się w zachodnich fragmentach mezoregionów Gór Stołowych i Gór Kamiennych, znajdujących się w makroregionie Sudetów Środkowych. Północno-zachodnia część (trzy niewielkie fragmenty o łącznej powierzchni ok. 38 ha) położona jest w mezoregionie Karkonoszy, należącym do Sudetów Zachodnich[12].

Głównym ciekiem regionu jest rzeka Ostrożnica, której długość wynosi 13 km. Źródło rzeki znajduje się na wysokości 500-600 m n.p.m. na północ od Uniemyśla. Ostrożnica zasilana jest przez dwa główne dopływy w Uniemyślu oraz w Okrzeszynie. W granicach Polski Ostrożnica ma ok. 7,4 km.

W regionie wodnym Łaby i Ostrożnicy występuje śnieżno-deszczowy (niwalno-pluwialny) reżim rzeczny. Średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130-180% średniego odpływu rocznego i wyraźnie zaznacza się wzrost odpływu w miesiącach letnich, wynoszący co najmniej 110% średniego odpływu rocznego. W regionie wodnym występuje znaczna przewaga zasilania powierzchniowego, wynosząca powyżej 65% odpływu całkowitego[13].

Ponad połowa regionu wodnego Łaby i Ostrożnicy to tereny wykorzystywane rolniczo. Przeważająca część regionu wodnego znajduje się w gminie Lubawka. Pozostała część regionu leży na terenie gmin: Karpacz, Kowary, Podgórzyn, Piechowice, Szklarska Poręba i Jelenia Góra w powiecie jeleniogórskim[14].

Istotnym zagrożeniem antropogenicznym, dla jakości wód są ścieki z punktowych źródeł zanieczyszczeń – zrzuty ścieków komunalnych oraz zrzuty ścieków bytowo-gospodarczych, pochodzące od ludności nie korzystającej z systemu kanalizacji[15].

Region wodny Metuje zajmuje obszar 99,4 km². Według podziału fizyczno - geograficznego zlokalizowany jest w obrębie makroregionu Sudetów Środkowych, na terenie fragmentów mezoregionów: Góry Stołowe i Góry Orlickie oraz części mezoregionu Pogórze Orlickie. Góry Stołowe zajmują centralną część niecki śródsudeckiej i stanowią pasmo inwersyjne o rzeźbie płytowej. Natomiast Góry Orlickie rozciągają się wzdłuż granicy z Czechami na południe od Gór Stołowych[16].

Główną rzeką regionu wodnego jest rzeka Metuje. Do lewostronnych dopływów rzeki w obrębie regionu wodnego należą: Żydawka, Klikawa, Czeremnica i Oleszanka. Długość sieci hydrograficznej w obrębie regionu wodnego Metuje wynosi ok. 90 km[17].

W regionie wodnym Metuje występuje śnieżno-deszczowy (niwalno-pluwialny) reżim rzeczny. Średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130-180% średniego odpływu rocznego i wyraźnie zaznacza się wzrost odpływu w miesiącach letnich, wynoszący co najmniej 110% średniego odpływu rocznego[18].

Największą część regionu wodnego zajmują tereny leśne 53,2%, użytki rolne 42,9%, tereny zurbanizowane ok. 3,9%. Największym skupiskiem ludności jest miasto Kudowa Zdrój. Zlokalizowane są tu wszelkiego rodzaju przedsiębiorstwa, ponadto rozwinięty jest handel, budownictwo oraz usługi zwłaszcza turystyczne i sanatoryjne[19].

W regionie wodnym występują punktowe źródła zanieczyszczeń w postaci zrzutów ścieków komunalnych oraz niekontrolowane zrzuty ścieków bytowo - gospodarczych pochodzących od ludności niekorzystającej z systemu kanalizacji. Wodę na cele komunalne i inne pobiera się z ujęć powierzchniowych i podziemnych.

1.1.1.                Wody powierzchniowe

Odwzorowanie położenia granic części wód powierzchniowych

Wszystkie JCWP na obszarze dorzecza Łaby są naturalnymi częściami wód.

Odwzorowanie typów części wód powierzchniowych

Wydzielenie różnych typów wód powierzchniowych należy do obowiązków wynikających z RDW. Opracowanie typologii jest podstawowym krokiem na drodze do ustalenia oceny i klasyfikacji stanu ekologicznego wód. Ze względu na różnorodność naturalnych warunków środowiskowych, które mają wpływ na występowanie organizmów wodnych, konieczne jest wydzielenie różnych typów wód, które w warunkach niezakłóconych działalnością człowieka charakteryzują się odrębnymi cechami biologicznymi i będą stanowić wzorzec do określenia stopnia odchylenia przy ocenie stanu ekologicznego wód. Warunki środowiskowe wynikają z takich czynników, jak m. in.: położenie geograficzne, wysokość bezwzględna, geologia i morfologia terenu[20].

Zgodnie z RDW w zakresie prac związanych z ustalaniem typów części wód posługiwać się można systemem A lub systemem B. W Polsce typy wód powierzchniowych wyznaczano na podstawie systemu A uzupełnionego o wybrane parametry systemu B.

Obszar dorzecza Łaby leży w obrębie ekoregionu Wyżyn Centralnych.

Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzek

Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych zostały ustalone przy zastosowaniu systemu A wg RDW (Załącznik II RDW). Przy czym stosowanie systemu A zróżnicowano według właściwych ekoregionów. W zakresie ustalenia typologii rzek przeanalizowano następujące parametry: wielkość powierzchni zlewni cieków, wysokość nad poziomem morza oraz typ podłoża.

Wyniki wyznaczania typów dla rzek na obszarze dorzecza Łaby przedstawiono w tabeli 2.


Tabela 2. Typy dla rzek na obszarze dorzecza Łaby

typ

opis

wielkość zlewni [km2]

wysokość

[m n.p.m]

liczba

JCWP

3

potok sudecki – cieki o podłożu krystalicznym budowanym rzez skały krzemianowe

10-100

>800

1

4

potok wyżynny krzemianowy z substratem gruboziarnistym – zachodni – ciek na skałach krzemianowych

10-100

200-800

7

źródło: opracowanie własne na podstawie „Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE”

1.1.2.            Wody podziemne

Odwzorowanie położenia granic części wód podziemnych

Nowy podział terytorium Polski na 172 JCWPd związany jest z przyjętą w PIG-PIB definicją modelu pojęciowego systemu hydrogeologicznego. W myśl tej definicji model pojęciowy opisuje strukturę systemu i wskazuje zależności istniejące w jego obrębie (oddziaływanie – proces) i zachodzące pomiędzy poszczególnymi składowymi systemu oraz interakcję systemu z otoczeniem. W tym ujęciu model pojęciowy zbudowany jest z danych: [1] budowa geologiczna, [2] wykształcenie litologiczne, rozmieszczenie i rozprzestrzenienie oraz parametry hydrogeologiczne warstw wodonośnych, [3] elementy środowiskowe - presje antropogeniczne, [4] czynniki wpływające na przebieg poszczególnych procesów w obrębie systemu.

W myśl powyższego, w nowym podziale przyjęto generalną zasadę ograniczenia liczby uwzględnionych w modelu poziomów wodonośnych (przez łączenie ich w kompleksy wodonośne) do maksymalnie trzech wydzieleń. Jest to zgodne z przyjętą w Programie monitoringu JCWPd na terenie Polski zasadą, że w monitoringu obserwowane są następujące poziomy lub kompleksy poziomów wodonośnych:

  • pierwszy od powierzchni terenu poziom wodonośny o zwierciadle swobodnym, najsilniej narażony na oddziaływanie presji z powierzchni terenu;
  • użytkowe poziomy wodonośne o zwierciadle napiętym, stanowiące główne źródło zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi;
  • wgłębny poziom wód zwykłych, narażony na ascenzję wód słonych.

Według podziału na 172 JCWPd, pierwszy kompleks wodonośny stanowią wody pierwszego poziomu wodonośnego bądź, w przypadku jego braku, głównego użytkowego poziomu wodonośnego. Są to przeważnie poziomy wodonośne o zwierciadle swobodnym, lokalnie napiętym. Ich główną cechą jest zwiększona podatność (duża wrażliwość) na oddziaływanie antropopresji na chemizm i stany wód podziemnych.

Drugi kompleks wodonośny tworzą głębsze poziomy wodonośne, posiadające zwierciadło naporowe. Są one izolowane od presji antropogenicznych zarówno nadległym pierwszym poziomem wodonośnym, jak i warstwami słabo-, pół- i nieprzepuszczalnymi. W skali regionalnej mogą być powiązane hydrodynamicznie z pierwszym kompleksem wodonośnym.

Trzeci kompleks wodonośny to wody położonego najgłębiej w strukturze krążenia użytkowego poziomu wodonośnego. Zazwyczaj jest on zagrożony potencjalną ascenzją zmineralizowanych wód głębszych.

Dodatkowo w celu nawiązania do istniejących scalonych części wód powierzchniowych oraz zlewni poszczególnych rzek (za Mapą Podziału Hydrograficznego Polski) weryfikowano przebieg poszczególnych JCWPd w celu unifikacji granic.

Obszar dorzecza Łaby zajmuje na terenie Polski pięć całych JCWPd – są to jednostki o kodach 106, 122, 123, 137 i 138. Niewielkie trzy fragmenty obszaru dorzecza Łaby (o sumarycznej powierzchni ok. 38 ha) znajdują się również na terenie JCWPd o kodzie 107 i jeden fragment (o powierzchni około 1,5 km2) znajduje się na terenie JCWPd 125.



[1] Długość wszystkich cieków JCWP

[2] Przegląd istotnych problemów gospodarki wodnej dla obszarów dorzeczy, MGGP, Kraków 2008

[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie przebiegu granic obszarów dorzeczy i regionów wodnych (Dz. U. 2006 nr 126 poz. 878)

[4] Kondracki J., Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998

[5] Dynowska I., Odpływ rzeczny (w:) Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. M. Najgrakowskiego, Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warszawa 1994

[6] Szczegółowe wymagania, ograniczenia i priorytety dla potrzeb wdrażania planu gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy w Polsce. Region wodny Orlicy, MGGP, Kraków 2010

[7] Tamże

[8] Kondracki J., Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998

[9] Dynowska I., Odpływ rzeczny (w:) Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. M. Najgrakowskiego, Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warszawa 1994

[10] Szczegółowe wymagania, ograniczenia i priorytety dla potrzeb wdrażania planu gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy w Polsce. Region wodny Izery, MGGP, Kraków 2010

[11] Tamże

[12] Kondracki J., Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998

[13] Dynowska I., Odpływ rzeczny (w:) Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. M. Najgrakowskiego, Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warszawa 1994

[14] Szczegółowe wymagania, ograniczenia i priorytety dla potrzeb wdrażania planu gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy w Polsce. Region wodny Łaby i Ostrożnicy, MGGP, Kraków 2010

[15] Tamże

[16] Kondracki J., Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998

[17] Szczegółowe wymagania, ograniczenia i priorytety dla potrzeb wdrażania planu gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy w Polsce. Region wodny Metuje, MGGP, Kraków 2010

[18] Dynowska I., Odpływ rzeczny (w:) Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. M. Najgrakowskiego, Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warszawa 1994

[19] Szczegółowe wymagania, ograniczenia i priorytety dla potrzeb wdrażania planu gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy w Polsce. Region wodny Metuje, MGGP, Kraków 2010

[20] Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE, Konsorcjum IMGW, IOŚ, PIG, Instytut Morski, Warszawa 2004

x Informujemy, że strona www.rdw.kzgw.gov.pl korzysta z plików cookies. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że będą one umieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies poprzez zmianę ustawień swojej przeglądarki internetowej. Więcej informacji w Polityce prywatności.