Dorzecze Świeżej

Podstawowe informacje

Tabela 1. Ogólny opis obszaru dorzecza

nazwa obszaru dorzecza

obszar dorzecza Świeżej

powierzchnia obszaru dorzecza

161,4 km2

długość głównego cieku

65 km

na terenie Polski rzeka Stradyk 20,3 km (14 km w granicach Polski)

długość cieków istotnych[1]

64,77 km

główne dopływy

Stradyk, Bezleda, Kanał Młyński

największe jeziora

Głębokie

regiony wodne

Region wodny Świeżej

liczba JCWP

4 JCWP rzek

1 JCWP jezior

1 JCWPd

główne oddziaływania antropogeniczne

- zrzuty ścieków komunalnych

- zanieczyszczenia obszarowe

źródło: opracowanie własne na podstawie danych literaturowych i MPHP

Ogólna charakterystyka obszaru dorzecza

Obszar dorzecza Świeżej położony jest w północnej części kraju, a pod względem administracyjnym leży w północno-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego i reprezentowany jest przez region wodny Świeżej[2]. Według podziału fizycznogeograficznego region wodny obejmuje makroregion Niziny Staropruskiej, a dokładniej północno-wschodnią część mezoregionu Wzniesienia Górowskie oraz północno-zachodni fragment Niziny Sępopolskiej[3]. Powierzchnia obszaru dorzecza na terenie Polski wynosi 161,4 km2.

Głównym ciekiem tego obszaru dorzecza jest Świeża o długości całkowitej 65 km. Rzeka płynie przez terytorium Rosji i uchodzi do Zalewu Wiślanego. Do największych cieków obszaru dorzecza Świeżej należą: Stradyk, Bezleda, Kanał Młyński. Całkowita długość sieci hydrograficznej na terenie Polski wynosi około 70 km.

W regionie wodnym Świeżej występuje niwalny (śnieżny średnio wykształcony) reżim rzeczny, średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130-180% średniego odpływu rocznego. W regionie wodnym występuje równowaga zasilania podziemnego z powierzchniowym[4].

W strukturze użytkowania gruntów na terenie obszaru dorzecza największy teren zajmują użytki rolne, które stanowią ok. 59% powierzchni, lasy i ekosystemy seminaturalne zajmują ok. 40,2% a tereny zurbanizowane ok. 0,5% powierzchni. Największymi miejscowościami w dorzeczu Świeżej są Głębock, Bezledy oraz Kiwajny. Na obszarze dorzecza najwięcej przedsiębiorstw na tym terenie funkcjonuje w dziedzinie handlu oraz usług, część z nich działa w zakresie rolnictwa, łowiectwa oraz leśnictwa[5].

Istotnym zagrożeniem antropogenicznym dla jakości wód są zrzuty ścieków komunalnych z oczyszczalni ścieków oraz rozproszone źródła zanieczyszczeń pochodzące od ludności nieobsługiwanej przez zbiorczą sieć kanalizacji sanitarnej.

Na obszarze dorzecza Świeżej nie występują ujęcia wód powierzchniowych i podziemnych[6].

Do największych problemów gospodarki wodnej na obszarze dorzecza Świeżej należy zaliczyć:

  • występujące konflikty interesów użytkowników,
  • niedostateczną edukację i świadomość ekologiczną społeczeństwa,
  • brak dostatecznego finansowania gospodarki wodnej[7].

Wody powierzchniowe

Odwzorowanie położenia granic części wód powierzchniowych

Na obszarze dorzecza Świeżej wyznaczone są obecnie:

  • 4 jednolite części wód rzek,
  • 1 jednolita część wód jezior.

Wszystkie JCWP na obszarze dorzecza Świeżej są naturalnymi częściami wód.

Odwzorowanie typów części wód powierzchniowych

Wydzielenie różnych typów wód powierzchniowych należy do obowiązków wynikających z RDW. Opracowanie typologii jest podstawowym krokiem na drodze do ustalenia oceny i klasyfikacji stanu ekologicznego wód. Ze względu na różnorodność naturalnych warunków środowiskowych, które mają wpływ na występowanie organizmów wodnych, konieczne jest wydzielenie różnych typów wód, które w warunkach niezakłóconych działalnością człowieka, charakteryzują się odrębnymi cechami biologicznymi i będą stanowić wzorzec do określenia stopnia odchylenia przy ocenie stanu ekologicznego wód. Warunki środowiskowe wynikają z takich czynników, jak m. in.: położenie geograficzne, wysokość bezwzględna, geologia i morfologia terenu[8].

Zgodnie z RDW w zakresie prac związanych z ustalaniem typów części wód posługiwać się można systemem A lub B. W Polsce typy wód powierzchniowych wyznaczano na podstawie systemu A uzupełnionego o wybrane parametry systemu B.

Obszar dorzecza Świeżej leży w obrębie dwóch ekoregionów: Regionu Bałtyckiego oraz Równin Wschodnich.

Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzek

Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych zostały ustalone przy zastosowaniu systemu A wg RDW (Załącznik II). Przy czym stosowanie systemu A zróżnicowano według właściwych ekoregionów. W zakresie ustalenia typologii rzek przeanalizowano następujące parametry: wielkość powierzchni zlewni cieków, wysokość nad poziomem morza oraz typ podłoża.

Wyniki wyznaczania typów dla rzek przedstawiono w tabeli nr 2.

Tabela 2. Typy dla rzek na obszarze dorzecza Świeżej

typ

opis

wielkość zlewni [km2]

wysokość

[m n.p.m]

liczba JCWP

17

potok nizinny piaszczysty na utworach staro glacjalnych

10-100

<200

4

źródło: opracowanie własne na podstawie „Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE”

Typy jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych

Typologia abiotyczna jezior została ustalona na podstawie analizy pełnych danych dla 749 jezior w Polsce. Wydzielenia klas dla poszczególnych parametrów dokonano na podstawie analizy rozkładu danych oraz analizy korelacji tych parametrów. Oprócz omówionych powyżej kryteriów abiotycznych typologii, w toku prac przeanalizowano również szereg parametrów dodatkowych, mających znaczenie weryfikujące jak: kategoria podatności zbiornika na degradację, klasa czystości wody czy podstawowe wskaźniki chemiczne. Parametry te były pomocne przy ustaleniu, czy pewne, budzące wątpliwości wartości parametrów typologii jak: niski odczyn, wysokie przewodnictwo czy zasadowość, wynikają z naturalnych uwarunkowań danego ekosystemu (jego typu), czy raczej mogą być wynikiem wpływu antropogenicznego i powinny zostać pominięte. W sumie na podstawie kombinacji przyjętych klas wybranych parametrów wydzielono siedem typów podstawowych jezior, dodatkowo podzielonych na podtypy pod względem stratyfikacji termicznej wód.

Wyniki wyznaczenia typów dla jezior przedstawiono tabeli nr 3.

Tabela 3. Typy dla jezior na obszarze dorzecza Świeżej

typ

opis

liczba JCWP

6b

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, niestratyfikowane

1

źródło: opracowanie własne na podstawie „Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE”

 

Wody podziemne

Odwzorowanie położenia granic części wód podziemnych

Nowy podział terytorium Polski na 172 JCWPd związany jest z przyjętą w PIG-PIB definicją modelu pojęciowego systemu hydrogeologicznego. W myśl tej definicji model pojęciowy opisuje strukturę systemu i wskazuje zależności istniejące w jego obrębie (oddziaływanie – proces) i zachodzące pomiędzy poszczególnymi składowymi systemu oraz interakcję systemu z otoczeniem. W tym ujęciu model pojęciowy zbudowany jest z danych: [1] budowa geologiczna, [2] wykształcenie litologiczne, rozmieszczenie i rozprzestrzenienie oraz parametry hydrogeologiczne warstw wodonośnych, [3] elementy środowiskowe - presje antropogeniczne, [4] czynniki wpływające na przebieg poszczególnych procesów w obrębie systemu.

W myśl powyższego, w nowym podziale przyjęto generalną zasadę ograniczenia liczby uwzględnionych w modelu poziomów wodonośnych (przez łączenie ich w kompleksy wodonośne) do maksymalnie trzech wydzieleń. Jest to zgodne z przyjętą w Programie monitoringu JCWPd na terenie Polski zasadą, że w monitoringu obserwowane są następujące poziomy lub kompleksy poziomów wodonośnych[9]:

  • pierwszy od powierzchni terenu poziom wodonośny o zwierciadle swobodnym, najsilniej narażony na oddziaływanie presji z powierzchni terenu;
  • użytkowe poziomy wodonośne o zwierciadle napiętym, stanowiące główne źródło zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi;
  • wgłębny poziom wód zwykłych, narażony na ascenzję wód słonych.

Według podziału na 172 JCWPd, pierwszy kompleks wodonośny stanowią wody pierwszego poziomu wodonośnego bądź, w przypadku jego braku, głównego użytkowego poziomu wodonośnego. Są to przeważnie poziomy wodonośne o zwierciadle swobodnym, lokalnie napiętym. Ich główną cechą jest zwiększona podatność (duża wrażliwość) na oddziaływanie antropopresji na chemizm i stany wód podziemnych.

Drugi kompleks wodonośny tworzą głębsze poziomy wodonośne, posiadające zwierciadło naporowe. Są one izolowane od presji antropogenicznych zarówno nadległym pierwszym poziomem wodonośnym, jak i warstwami słabo-, pół- i nieprzepuszczalnymi. W skali regionalnej mogą być powiązane hydrodynamicznie z pierwszym kompleksem wodonośnym.

Trzeci kompleks wodonośny to wody położonego najgłębiej w strukturze krążenia użytkowego poziomu wodonośnego. Zazwyczaj jest on zagrożony potencjalną ascenzją zmineralizowanych wód głębszych.

Dodatkowo w celu nawiązania do istniejących scalonych części wód powierzchniowych oraz zlewni poszczególnych rzek (za Mapą Podziału Hydrograficznego Polski) weryfikowano przebieg poszczególnych JCWPd w celu unifikacji granic.

Obszar dorzecza Świeżej leży na jednej jednolitej części wód podziemnych o kodzie 20.



[1] Długość wszystkich cieków JCWP

[2]Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie przebiegu granic obszarów dorzeczy i regionów wodnych (Dz. U. 2006 nr 126 poz. 878)

[3] Kondracki J., Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998 r.

[4] Dynowska I., Odpływ rzeczny (w:) Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. M. Najgrakowskiego, Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warszawa 1994 r.

[5] Szczegółowe wymagania, ograniczenia i priorytety dla potrzeb wdrażania planu gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy w Polsce. Region wodny Świeżej, MGGP, Kraków 2010 r.

[6] Tamże

[7] Przegląd istotnych problemów gospodarki wodnej dla obszarów dorzeczy, MGGP, Kraków 2008 r.

[8] Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE, Konsorcjum IMGW, IOŚ, PIG, Instytut Morski, Warszawa 2004 r.

[9] Kazimierski B. i inni, Program monitoringu jednolitych części wód podziemnych na terenie Polski, 2005 r.

 

x Informujemy, że strona www.rdw.kzgw.gov.pl korzysta z plików cookies. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że będą one umieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies poprzez zmianę ustawień swojej przeglądarki internetowej. Więcej informacji w Polityce prywatności.