Dorzecze Wisły

Podstawowe informacje

Tabela 1. Ogólny opis obszaru dorzecza

nazwa obszaru dorzecza

obszar dorzecza Wisły

powierzchnia obszaru dorzecza

183 176 km2

długość głównego cieku

1 020 km

długość cieków istotnych[1]

65 472,5 km

główne dopływy

lewostronne: Nida, Kamienna, Radomka, Pilica, Bzura, Brda, Wda i Wierzyca, prawostronne: Raba, Dunajec, Wisłoka, San, Wieprz, Świder, Narew, Skrwa, Drwęca, Osa

największe jeziora

Śniardwy, Łebsko, Jeziorak, Niegocin, Gardno

regiony wodne

region wodny Dolnej Wisły, region wodny Środkowej Wisły, region wodny Górnej Wisły, region wodnyMałej Wisły

liczba JCWP

2660 JCWP rzek

5 JCWP przejściowych

6 JCWP przybrzeżnych

484 JCWP jezior

94 JCWPd

główne sposoby użytkowania wód

- pobór wody na cele komunalne, gospodarcze i przemysłowe

- pobór wody na cele technologiczne i chłodnicze

- pobór wody na cele rolnictwa, leśnictwa

- rybactwo i wędkarstwo

- turystyka i rekreacja

główne oddziaływania antropogeniczne

- zrzuty ścieków komunalnych i przemysłowych

- zanieczyszczenia obszarowe, głównie z terenów rolniczych

- zmiany morfologiczne i hydrologiczne (regulacja rzek, obwałowania)

- zanieczyszczenia związane z rozwojem turystyki i rekreacji

źródło: opracowanie własne na podstawie danych literaturowych i MPHP

Ogólna charakterystyka obszaru dorzecza

Obszar dorzecza Wisły zajmuje wschodnią część kraju i stanowi największą część terytorium Polski spośród wszystkich wydzielonych obszarów dorzeczy. Jego powierzchnia wynosi ok. 183 tys. km2, co stanowi ok. 59% powierzchni kraju. Obszar dorzecza Wisły, oprócz dorzecza rzeki Wisły, obejmuje dorzecza rzek uchodzących bezpośrednio do Morza Bałtyckiego: Słupi, Łupawy i Łeby oraz rzek zasilających Zalew Wiślany m. in. Pasłęki, Baudy, Elbląga. Pod względem administracyjnym obszar dorzecza Wisły leży w województwach śląskim, małopolskim, podkarpackim, lubelskim, świętokrzyskim, łódzkim, mazowieckim, podlaskim, warmińsko - mazurskim, kujawsko - pomorskim i pomorskim.

Obszar dorzecza Wisły leży w obrębie trzech jednostek fizycznogeograficznych: Regionu Karpackiego, Pozaalpejskiej Europy Środkowej oraz Niżu Wschodnioeuropejskiego[2]. Obszar dorzecza Wisły w 87,5% położony jest na terytorium Polski.

Źródła rzeki Wisły znajdują się w województwie śląskim (powiat cieszyński, gmina Wisła), na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim. Wisła uchodzi do Zatoki Gdańskiej.

Najważniejsze lewostronne dopływy Wisły to: Nida, Kamienna, Radomka, Pilica, Bzura, Brda, Wda i Wierzyca. Z najważniejszych dopływów prawostronnych należy wymienić Rabę, Dunajec, Wisłokę, San, Wieprz, Świder, Narew, Skrwę, Drwęcę i Osę. Największe zbiorniki zaporowe zlokalizowane na rzece Wiśle to: Zbiornik Wisła – Czarne, Dębe, Włocławek. Do największych jezior na obszarze dorzecza należą: Śniardwy, Łebsko, Jeziorak, Niegocin i Gardno.

Górny odcinek Wisły, od źródeł do ujścia Przemszy, nazywany jest Małą Wisłą, a punkt ujścia Przemszy do Wisły oznaczany jest jako punkt 0,0 km, od którego liczony jest początek Wisły żeglownej. W odcinku źródłowym Wisła jest rzeką górską, przechodząc w ciek o charakterze wyżynnym, a następnie nizinnym. Wisła jest najdłuższą rzeką zarówno w Polsce jak i w całym zlewisku Morza Bałtyckiego. Od Torunia do Gdańska rzeka jest uregulowana. Rzeka w środkowym i dolnym biegu tworzy liczne meandry i starorzecza. Średnie wzniesienie nad poziom morza obszaru dorzecza Wisły wynosi 270 m [3].

Największymi problemami gospodarki wodnej na obszarze dorzecza Wisły są między innymi[4]:

a)      zagrożenie powodziowe - wynikające z uwarunkowań meteorologicznych, hydrologicznych, klimatycznych oraz antropogenicznych (głównie z zagospodarowania przestrzennego poszczególnych zlewni oraz wykonanych w minionych wiekach prac regulacyjnych). Coraz częstszym zagrożeniem są powodzie spowodowane przez zmianę kierunku wiatru tzw. „cofki”, nie mniejsze zagrożenie stanowią powodzie spowodowane opadami nawalnymi oraz wodami roztopowym występującymi głównie w okresie zimowo - wiosennym. Do zwiększenia ryzyka wystąpienia powodzi przyczynia się niewłaściwy stan systemu ochrony przeciwpowodziowej, w tym: wałów przeciwpowodziowych, zbiorników retencyjnych, urządzeń regulujących i hydrotechnicznych (np. śluz, zastawek, jazów). Znacząca część infrastruktury jest w złym stanie technicznym i wymaga stałej kontroli jej stanu oraz podejmowania działań naprawczych i modernizacyjnych;

b)      zaspokojenie rosnących potrzeb użytkowników wód – wykorzystanie zasobów wód powierzchniowych na cele komunalne i gospodarcze, w tym: przemysł (cele technologiczne i chłodnicze), rolnictwo, (nawadnianie i stawy rybne), energetykę wodną, rybactwo i wędkarstwo, oraz użytkowanie zasobów wód podziemnych na cele komunalne, przemysłowe, do zasilania stawów rybnych i do nawodnień;

c)      zmiany morfologiczne cieków – silne przekształcenia hydromorfologiczne dotyczą znacznej części cieków obszaru dorzecza Wisły, co jest wynikiem, przede wszystkim, regulacji koryt rzecznych, zabudowy poprzecznej (np. zapór i stopni wodnych) oraz prowadzonych prac utrzymaniowych. Budowle poprzeczne stanowią główną przeszkodę uniemożliwiającą migrację organizmów, w szczególności ryb. Powodują też zmiany reżimu hydrologicznego oraz warunków fizyczno-chemicznych.. Zmiany te przyczyniają się też do modyfikacji siedlisk oraz pogorszenia warunków bytowania organizmów wodnych. Z kolei prace regulacyjne i utrzymaniowe powodują niekorzystne zmiany warunków siedliskowych w korytach rzek oraz na terenach nadrzecznych;

d)      zmiany ukształtowania powierzchni terenu i jego odkształcenia, w tym powstawanie deformacji spowodowanych m. in. górnictwem. Zjawisko to jest źródłem oddziaływań zarówno na wody powierzchniowe, jak i podziemne. Spowodowane eksploatacją podziemną kopalin ruchy górotworu wywołują zmiany ukształtowania powierzchni terenu, które powodują zaburzenie warunków przepływu wód powierzchniowych oraz kierunków spływu wód opadowych i roztopowych. Ponadto obserwowane jest powstawanie niecek o charakterze bezodpływowym, stref zabagnień, podtopień, zbiorników wodnych. Skutkiem tych procesów są takie zjawiska jak erozja i zamulanie koryt wód płynących. W skali lokalnej obserwuje się także zmiany przebiegu powierzchniowych działów wodnych ;

e)       zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych – zanieczyszczenia zawarte w ściekach komunalnych, przemysłowych, wodach pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych, zanieczyszczenia z obszarów rolniczych, mające istotny wpływ na jakość wód powierzchniowych i podziemnych. Duża gęstość zaludnienia, wysoki odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej przy jednoczesnym braku wystarczającej przepustowości i efektywności oczyszczalni, skutkują występowaniem poważnych deficytów tlenowych oraz wysokich zawartości związków organicznych, a tym samym przyczyniają się do złego stanu jakościowego wód na obszarze dorzecza. Problem zanieczyszczenia wód jest szczególnie istotny zarówno w aspekcie środowiskowym (utrzymanie właściwego stanu wód), jak i gospodarczym (możliwości poboru i wykorzystania wód powierzchniowych i podziemnych). W ogólnym bilansie zanieczyszczeń najbardziej istotne są zanieczyszczenia obszarowe, zawierające duży ładunek biogenów pochodzących głównie z rolnictwa, od ludności nie korzystającej z systemu kanalizacji sanitarnej oraz z depozycji atmosferycznej.

Obszar dorzecza Wisły podzielony jest na 4 regiony wodne[5]:

  • region wodny Małej Wisły obejmujący zlewnię rzeki Wisły od źródeł do ujścia Przemszy,
  • region wodny Górnej Wisły obejmujący zlewnię rzeki Wisły od ujścia Przemszy do ujścia Sanny,
  • region wodny Środkowej Wisły obejmujący zlewnię rzeki Wisły od ujścia Sanny do miejscowości Korabniki,
  • region wodny Dolnej Wisły obejmujący zlewnię rzeki Wisły od miejscowości Korabniki do ujścia do morza oraz dorzecza rzek Przymorza.

Region wodny Małej Wisły zajmuje powierzchnię 3 942,5 km2. Obejmuje zlewnie bilansowe Małej Wisły i Przemszy. Zlewnia Małej Wisły odwadnia tereny górskie i podgórskie, natomiast zlewnia Przemszy obejmuje w znacznej części tereny zurbanizowane i uprzemysłowione[6].

Według podziału fizyczno-geograficznego  region wodny obejmuje Beskid Śląski, Pogórze Śląskie, Dolinę Górnej Wisły oraz Wyżynę Śląską[7].

Do najważniejszych dopływów Wisły w regionie wodnym Małej Wisły należą: Iłowinica, Biała, Pszczynka, Gostynia oraz Przemsza. Całkowita długość sieci hydrograficznej zlewni Małej Wisły wynosi ok. 2 130 km.

Największe zbiorniki zaporowe w regionie to: Goczałkowice (pełniący funkcję zbiornika wody pitnej, ochrony przeciwpowodziowej, ochrony przed suszą, służący ochronie przyrody i hodowli ryb), Dzierżno Duże (zbiornik poeksploatacyjny, pełniący funkcję przyrodnicze i krajobrazoweoraz służącyochronie przeciwpowodziowej), Kozłowa Góra (pełniący funkcję przyrodnicze i krajobrazowe, stanowi źródło zaopatrzenia wody dla SUW, pełni funkcję przeciwpowodziową, wykorzystywany turystycznie i rekreacyjnie), Łąka (pełni funkcję przeciwpowodziową i rekreacyjną oraz stanowi zaopatrzenie w wodę przemysłową kopalń Rybnickiego Okręgu Węglowego), Dziećkowice (zbiornik poeksploatacyjny pełniący funkcję zbiornika wody pitnej)[8].

W regionie wodnym Małej Wisły wyróżniono cztery typy reżimu rzecznego[9]:

  • typ śnieżny średnio wykształcony – średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130 - 180% średniego odpływu rocznego,
  • typ śnieżny słabo wykształcony – średni odpływ miesiąca wiosennego nie przekracza 130% średniego odpływu rocznego,
  • typ śnieżno-deszczowy – średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130 - 180% średniego odpływu rocznego i wyraźnie zaznacza się wzrost odpływu w miesiącach letnich, wynoszący co najmniej 110% średniego odpływu rocznego,
  • typ deszczowo-śnieżny – średni odpływ miesiąca letniego jest wyższy lub prawie równy średniemu odpływowi miesiąca wiosennego.

Na większości obszaru regionu wodnego występuje przewaga zasilania podziemnego. Jedynie w południowej części, w odpływie całkowitym, znacznie przeważa zasilanie powierzchniowe.

Największy udział w powierzchni regionu mają użytki rolne ok. 51,3%, dalej lasy ok. 31,9%, tereny zurbanizowane ok. 12,8%, a wody i tereny podmokłe stanowią ok. 4% powierzchni regionu. Do największych miast w regionie wodnym należą: Katowice, Bielsko - Biała i Sosnowiec.

Region wodny Małej Wisły położony jest w obrębie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), który zlokalizowany jest również w regionie wodnym Górnej Odry (leżącym na obszarze dorzecza Odry, więc nieobjętym niniejszym Planem). Leżący na granicy dwóch obszarów dorzeczy GOP funkcjonuje jako jeden twór powiązany infrastrukturą techniczną, wodociągową i kanalizacyjną. W Górnośląskim Okręgu Przemysłowym dominuje przemysł górniczy, hutniczy, transportowy, energetyczny, maszynowy i chemiczny mający znaczący wpływ na wody powierzchniowe i podziemne[10].

Czynnikiem stanowiącym największe zagrożenie dla stanu wód w regionie wodnym Małej Wisły jest działalność człowieka. Do głównych presji antropogenicznych na środowisko wodne należy zaliczyć pobór wód na różne cele, wprowadzanie do wód ścieków komunalnych i przemysłowych oraz wód chłodniczych i kopalnianych, zanieczyszczenia obszarowe, spływające z wodami opadowymi, głównie z terenów użytkowanych rolniczo, zmiany morfologiczne i hydrologiczne. Czynnikami bezpośrednio wpływających na stosunki wodne w regionie wodnym są również międzyzlewniowe przerzuty wody, w celu zaopatrzenia w wodę obszarów deficytowych m. in. Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Skutkiem tak prowadzonej działalności antropogenicznej są zaburzenia reżimu hydrologicznego cieków. Zaburzenia reżimu hydrologicznego cieków tego typu występują w tej części obszaru, w której stopień urbanizacji i uprzemysłowienia jest największy, przy czym w regionie wodnym Małej Wisły zidentyfikowano zarówno przerzut z jak i do regionu wodnego. Operatorem największych transferów wody jest Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów w Katowicach, a przesyłana woda wykorzystywana jest głównie na cele komunalne. Głównym źródłem transferowanej wody jest zbiornik wodny Goczałkowice[11].

Region wodny Górnej Wisły zajmuje powierzchnię 43 109,3 km2. Obejmuje zlewnię Wisły od przekroju poniżej ujścia Przemszy, po ujście Sanny ze zlewnią Sanny włącznie.

Według podziału fizycznogeograficznego region wodny Górnej Wisły położony jest w obrębie 8 podprowincji: Centralnych Karpat Zachodnich, Zewnętrznych Karpat Zachodnich, Beskidów Wschodnich, Podkarpacia Wschodniego, Podkarpacia Północnego, Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, Wyżyny Małopolskiej oraz Wyżyny Lubelsko - Lwowskiej[12].

Do największych prawobrzeżnych dopływów Wisły należy zaliczyć San i Dunajec, których zlewnie stanowią prawie połowę obszaru regionu wodnego Górnej Wisły. Pozostałe ważniejsze prawobrzeżne dopływy to: Wisłoka, Raba, Soła i Skawa. Wśród największych lewobrzeżnych dopływów Wisły w regionie Górnej Wisły należy wskazać rzeki: Nidę i Czarną. Całkowita długość sieci hydrograficznej regionu wynosi 23 800 km.

Największe zbiorniki zaporowe w regionie to: Dobczyce (pełniący funkcję zbiornika wody pitnej, ochrony przeciwpowodziowej oraz funkcję hydroenergetyczną), Zbiornik w Czańcu (pełniący funkcję wyrównawczą poziomu wód dla elektrowni szczytowej oraz umożliwiający pobór wód na cele komunalne), Świnna Poręba (pełniący funkcję akwenu rekreacyjnego, zbiornika wody pitnej, służący ochronie przeciwpowodziowej, ochronie przed suszą i hydroenergetyce), Czorsztyn (pełniący funkcję ochrony przeciwpowodziowej oraz hydroenergetyczną), Sromowce (pełniący funkcję zbiornika wyrównawczego dla zbiornika Czorsztyńskiego, znajdujący się pod ścisłą ochroną), Solina (pełniący funkcję ochrony przed powodzią, rekreacyjną oraz hydroenergetyczną), Myczkowce (pełniący funkcję wyrównawczą dla zespołu elektrowni wodnych Solina-Myczkowce), zbiorniki wodne Rożnów - Czchów (pełniące funkcję przeciwpowodziową, hydroenergetyczną, zaopatrzenia w wodę, rekreacyjną i turystyczną oraz żeglugową), Klimkówka (pełniący funkcję przeciwpowodziową, zbiornika wyrównawczego, hydroenergetyczną, rekreacyjną i turystyczną)[13].

W regionie wodnym Górnej Wisły wyróżniono pięć typów reżimu rzecznego[14]:

  • typ śnieżny silnie wykształcony – średni odpływ miesiąca wiosennego (marca lub kwietnia) przekracza 180% średniego odpływu rocznego,
  • typ śnieżny średnio wykształcony – średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130 - 180% średniego odpływu rocznego,
  • typ śnieżny słabo wykształcony – średni odpływ miesiąca wiosennego nie przekracza 130% średniego odpływu rocznego,
  • typ śnieżno-deszczowy – średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130 - 180% średniego odpływu rocznego i wyraźnie zaznacza się wzrost odpływu w miesiącach letnich, wynoszący co najmniej 110% średniego odpływu rocznego,
  • typ deszczowo-śnieżny – średni odpływ miesiąca letniego jest wyższy lub prawie równy średniemu odpływowi miesiąca wiosennego.

Na większości obszaru regionu wodnego występuje przewaga zasilania powierzchniowego. W obszarze Karpat udział zasilania powierzchniowego stanowi ponad 65% odpływu całkowitego, w kierunku północnym przewaga zasilania powierzchniowego jest coraz mniejsza. Na niewielkim obszarze, w północno - zachodniej i północno - wschodniej części regionu wodnego występuje przewaga zasilania podziemnego.

Pod względem użytkowania powierzchni terenu w regionie wodnym Górnej Wisły dominującą formą są użytki rolne, które zajmują 60% całkowitej powierzchni. Tereny leśne zajmują 35% powierzchni regionu i koncentrują się w jego południowej i północno - wschodniej części. Tereny zurbanizowane stanowią ok. 5% powierzchni regionu i obejmują głównie obszar największych miast: Krakowa, Tarnowa, Kielc, Nowego Sącza, Rzeszowa, Przemyśla i Krosna. Udział wód i terenów podmokłych w regionie wodnym wynosi ok. 0,9%[15].

Do głównych presji wywieranych przez człowieka na środowisko wodne w regionie Górnej Wisły należy zaliczyć niekontrolowane zrzuty ścieków bytowo - gospodarczych pochodzących od ludności nie korzystającej z systemu kanalizacji, zanieczyszczenia nawozami sztucznymi na potrzeby rolnictwa, pobór wód na cele komunalne oraz przemysłowe. Do czynników bezpośrednio wpływających na stosunki wodne zaliczyć można także przerzuty wody między zlewniami. Skutkiem tak prowadzonej działalności antropogenicznej są zaburzenia reżimu hydrologicznego cieków. Antropogeniczne zaburzenia reżimu hydrologicznego cieków występują w tej części obszaru, w której stopień urbanizacji i uprzemysłowienia jest największy, szczególnie w obszarze okręgu krakowskiego.

Na obszarze regionu wodnego Górnej Wisły istniejące ujęcia wód podziemnych wykorzystywane są głównie do celów komunalnych i przemysłowych[16].

Region wodny Środkowej Wisły zajmuje obszar 101 053,9 km2. Obejmuje zlewnię rzeki Wisły od ujścia Sanny do miejscowości Korabniki. Według podziału fizycznogeograficznego region wodny Środkowej Wisły położony jest w następujących makroregionach: Wzniesienia Południowomazowieckie, Nizina Środkowomazowiecka, Nizina Północnomazowiecka, Pojezierze Mazurskie, Nizina Północnopodlaska, Nizina Południowopodlaska, Polesie Zachodnie, Polesie Wołyńskie, Wyżyna Wołyńska, Kotlina Pobuża, Wyżyna Lubelska, Roztocze, Wyżyna Przedborska, Wyżyna Kielecka, Wyżyna Krakowsko- Częstochowska, Pojezierze Wielkopolskie, Pradolina Toruńsko - Eberswaldzka oraz Pojezierze Chełmińsko - Dobrzyńskie[17].

Główną rzeką regionu wodnego jest Wisła. Do największych prawobrzeżnych dopływów Wisły w tym regionie należą: Wieprz, Świder, Narew, Skrwa, a lewobrzeżnych: Kamienna, Iłżanka, Radomka, Pilica i Bzura. Całkowita długość sieci hydrograficznej regionu wodnego Środkowej Wisły wynosi ok. 40 700 km.

Największe zbiorniki zaporowe w regionie to: Zbiornik Dębe na Narwi (pełniący funkcję akwenu żeglugowego, rekreacyjnego, zbiornika wody pitnej, hydroenergetycznych i rolniczych), Zbiornik Włocławek na Wiśle (o funkcji hydroenergetycznej i turystycznej), Zbiornik Sulejów na Pilicy (o funkcji retencyjnej i hydroenergetycznej, służący także hodowli ryb), Zbiornik Siemianówka na Narwi (służący zasilaniu wodą Narwiańskiego Parku Narodowego, nawadnianiu użytków rolnych, hydroenergetyce, gospodarce rybackiej i rekreacji), Zbiornik Wióry na Świślinie (o funkcji przeciwpowodziowej, hydroenergetycznej i turystycznej), Zbiornik Nielisz na Wieprzu (służący ochronie przeciwpowodziowej, wyrównaniu przepływów) oraz Zbiornik Domaniów na Radomce (mający na celu wyrównanie przepływów, nawadnianie, ochronę przeciwpowodziową)[18].

Jeziora naturalne o powierzchni powyżej 3 km2 w rejonie Środowej Wisły to: Śniardwy, Mamry, Niegocin, Wigry, Roś, Tałty, Nidzkie, Hańcza.

W regionie wodnym Środkowej Wisły wyróżniono cztery typy reżimu rzecznego[19]:

  • typ śnieżny silnie wykształcony – średni odpływ miesiąca wiosennego (marca lub kwietnia) przekracza 180% średniego odpływu rocznego,
  • typ śnieżny średnio wykształcony – średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130 - 180% średniego odpływu rocznego,
  • typ śnieżny słabo wykształcony – średni odpływ miesiąca wiosennego nie przekracza 130% średniego odpływu rocznego,
  • typ śnieżno-deszczowy – średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130 - 180% średniego odpływu rocznego i wyraźnie zaznacza się wzrost odpływu w miesiącach letnich, wynoszący co najmniej 110% średniego odpływu rocznego.

W północnej oraz południowej części regionu wodnego występuje przewaga zasilania podziemnego, natomiast w centralnej części występuje przewaga zasilania powierzchniowego. Na pozostałym obszarze regionu wodnego występuje równowaga w zasilaniu powierzchniowym i podziemnym.

Region wodny Środkowej Wisły jest w dużej mierze wykorzystywany rolniczo – użytki rolne zajmują około 70% powierzchni regionu, a ich rozmieszczenie jest równomierne. 25% powierzchni regionu zajmują lasy, których koncentrację obserwuje się w rejonie pojezierzy. Tereny zurbanizowane zajmują niecałe 3% powierzchni regionu i obejmują głównie obszar największych miast: Warszawy, Puław, Płocka, Włocławka, Ostrołęki, Łomży, Białej Podlaskiej, Ostrowca Świętokrzyskiego, Starachowic, Tomaszowa Mazowieckiego. Tereny wodne stanowią niewiele ponad 1 % powierzchni analizowanego obszaru[20].

Istotnym zagrożeniem antropogenicznym dla jakości wód w regionie są zanieczyszczenia zawarte w ściekach pochodzących z punktowych źródeł zanieczyszczeń, w tym: ściekach komunalnych, ściekach gospodarczych pochodzących z innych rodzajów działalności człowieka oraz z zakładów przemysłowych. Wpływ na jakość wód w regionie wodnym wywierają również zanieczyszczenia ze źródeł obszarowych, głównie wskutek stosowania nawozów sztucznych w rolnictwie. W regionie wodnym Środkowej Wisły wodę powierzchniową pobiera się głównie na cele komunalne, przemysłowe, do nawodnień, oraz do zasilania stawów karpiowych. Z kolei woda z ujęć podziemnych wykorzystywana jest głównie na cele komunalne i przemysłowe[21].

Region wodny Dolnej Wisły zajmuje obszar 35 070,1 km2 i obejmuje północną część obszaru dorzecza Wisły poniżej Włocławka do ujścia do Morza Bałtyckiego oraz zlewnie rzek Przymorza na zachód od ujścia Wisły po rzekę Słupię włącznie oraz na wschód od ujścia Wisły, po rzekę Pasłękę włącznie. Główną osią hydrograficzną i morfologiczną regionu jest dolina Wisły. Obszar dorzecza Wisły wynosi 70,3% całkowitej powierzchni regionu Dolnej Wisły. Pozostałe 29,7% powierzchni stanowią zlewnie rzek Przymorza.

Region wodny Dolnej Wisły położony jest na terenie 38 mezoregionów, zlokalizowanych w dwóch prowincjach, tj. Niżu Środkowoeuropejskiego i Niżu Wschodniobałtycko - Białoruskiego, w 13 makroregionach: Pobrzeża Gdańskiego, Pobrzeża Koszalińskiego, Doliny Dolnej Wisły, Pojezierza Chełmińsko - Dobrzyńskiego, Pojezierza Iławskiego, Pojezierza Południowopomorskiego, Pojezierza Wielkopolskiego, Pojezierza Wschodniopomorskiego, Pojezierza Zachodniopomorskiego, Pradoliny Toruńsko - Eberswaldzkiej, Pojezierza Mazurskiego, Niziny Staropruskiej[22].

Obszar leży w całości w zlewisku Morza Bałtyckiego. Głównymi rzekami w regionie wodnym są Wisła wraz z głównymi dopływami: Brdą, Wdą oraz Drwęcą, rzeki: Słupia, Łupawa, Łeba, Reda uchodzące bezpośrednio do morza, oraz rzeki: Elbląg, Pasłęka, Bauda uchodzące do Zalewu Wiślanego. Całkowita długość sieci rzecznej w regionie wodnym wynosi 12 847,2 km, a długość Wisły w granicach regionu równa jest ok. 260 km.

Region wodny charakteryzuje się znaczną liczbą naturalnych zbiorników wodnych. Według Mapy Podziału Hydrograficznego Polski[23] w regionie zlokalizowanych jest 2 290 jezior i zbiorników wodnych, o łącznej powierzchni 1 087,6 km2. Największy naturalny zbiornik wodny w analizowanym obszarze to Zalew Wiślany stanowiący jednolitą część wód przejściowych. Zbiornik ten częściowo leży w granicach Polski, a jego powierzchnia w granicach kraju wynosi 328 km2. Pozostałe duże naturalne zbiorniki wodne to: Jezioro Łebsko, Jezioro Jeziorak, Jezioro Gardno, Jezioro Żarnowieckie, Jezioro Charzykowskie, Jezioro Narie oraz Jezioro Druzno. Ponadto na terenie regionu zlokalizowanych jest 11 sztucznych retencyjnych zbiorników wodnych, z których największe to: Koronowo o powierzchni 15,6 km2 w zlewni Brdy (podstawową funkcją zbiornika jest hydroenergetyka oraz rekreacja), Żur o powierzchni 3,0 km2 w zlewni Wdy (funkcja hydroenergetyczna i rekreacyjna) oraz Pierzchały o powierzchni 2,4 km2 w zlewni Pasłęki (funkcja hydroenergetyczna i rekreacyjna)[24].

W regionie wodnym Dolnej Wisły wyróżniono dwa typy reżimu rzecznego. Dominuje typ śnieżny średnio wykształcony – średni odpływ miesiąca wiosennego wynosi 130 - 180% średniego odpływu rocznego. Jedynie w zachodniej części regionu wodnego występuje typ śnieżny słabo wykształcony – średni odpływ miesiąca wiosennego nie przekracza 130% średniego odpływu rocznego. W regionie wodnym Dolnej Wisły przeważają obszary, na których występuje znaczna przewaga zasilania podziemnego, który stanowi ponad 65% odpływu całkowitego. W północno - wschodniej części regionu wodnego występuje równowaga zasilania podziemnego z powierzchniowym, a nawet słaba przewaga zasilania powierzchniowego[25].

Użytki rolne stanowią ok. 61,1% powierzchni regionu wodnego i są formą dominującą. Zlokalizowane są głównie w centralnej części zlewni na wschód od rzeki Wisły. Tereny zurbanizowane stanowią ok. 2,7% powierzchni regionu wodnego i obejmują głównie obszar Trójmiasta wraz z okolicznymi mniejszymi miejscowościami, a także mniejsze miasta, w tym Słupsk, Elbląg, Bydgoszcz oraz Toruń. Największe powierzchnie obszarów leśnych w regionie wodnym obserwuje się na terenach zlewni rzek Brdy i Wdy, czyli w południowo - zachodniej części regionu. Tereny te obejmują ok. 32,3% powierzchni regionu wodnego. Strefy podmokłe oraz tereny wodne zajmują łącznie ok. 4% powierzchni regionu[26].

Do głównych presji antropogenicznych na terenie regionu wodnego Dolnej Wisły można zaliczyć: oddziaływania punktowe, w tym: pobór wód powierzchniowych (na cele komunalne i gospodarcze, przemysł – na cele technologiczne i chłodnicze, rolnictwo – nawadnianie i stawy rybne, energetyka wodna – małe elektrownie wodne, rybactwo i wędkarstwo), zrzuty ścieków, składowiska odpadów. Obszarowe źródła zanieczyszczeń to głównie zanieczyszczenia rolnicze, melioracje, zanieczyszczenia pochodzące z zabudowy rozproszonej. Na obszarze regionu wodnego ujęcia wód podziemnych stanowią główną podstawę zaopatrzenia ludności w wodę, ponadto wodę z ujęć podziemnych wykorzystuje się również na cele przemysłowe. Zużycie wód na cele rolnictwa i leśnictwa jest niewielkie i utrzymuje się na względnie stałym poziomie. Istotnymi presjami są również zmiany morfologiczne cieków i ich koryt będące wynikiem przede wszystkim stosowanych zabiegów regulacyjnych koryt rzecznych, zabudowy poprzecznej oraz prowadzonych prac utrzymaniowych. Zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych pochodzą głównie ze ścieków komunalnych, przemysłowych i zanieczyszczeń z obszarów wykorzystywanych rolniczo[27].

Wody powierzchniowe

Odwzorowanie położenia granic części wód powierzchniowych

Na obszarze dorzecza Wisły wyznaczonych jest obecnie:

  • 2 660 jednolitych części wód rzek,
  • 5 jednolitych części wód przejściowych,
  • 6 jednolitych części wód przybrzeżnych,
  • 484 jednolitych części wód jezior.

Tabela 2. Długość jednolitych części wód powierzchniowych rzek na obszarze dorzecza Wisły

status JCWP

długość [km]

naturalne

50383,75

sztuczne

14154,88

silnie zmienione

933,884

razem

65472,5

źródło: opracowanie własne na podstawie wyników wyznaczania SZCW i SCW oraz MPHP

Tabela 3. Zestawienie liczby jednolitych części wód powierzchniowych jezior na obszarze dorzecza Wisły z uwzględnieniem ich powierzchni

powierzchnia [km2]

liczba JCWP jezior

<0,5

24

0,5-1,0

210

1-10

235

10-100

14

>100

1

razem

484

źródło: opracowanie własne na podstawie MPHP

Odwzorowanie typów części wód powierzchniowych

Wydzielenie różnych typów wód powierzchniowych należy do obowiązków wynikających z RDW. Opracowanie typologii jest podstawowym krokiem na drodze do ustalenia oceny i klasyfikacji stanu ekologicznego wód. Ze względu na różnorodność naturalnych warunków środowiskowych, które mają wpływ na występowanie organizmów wodnych, konieczne jest wydzielenie różnych typów wód, które w warunkach niezakłóconych działalnością człowieka charakteryzują się odrębnymi cechami biologicznymi i będą stanowić wzorzec do określenia stopnia odchylenia przy ocenie stanu ekologicznego wód. Warunki środowiskowe wynikają z takich czynników, jak m. in.: położenie geograficzne, wysokość bezwzględna, geologia i morfologia terenu[28].

Zgodnie z RDW w zakresie prac związanych z ustalaniem typów części wód posługiwać się można systemem A lub systemem B. W Polsce typy wód powierzchniowych wyznaczano na podstawie systemu A uzupełnionego o wybrane parametry systemu B.

Obszar dorzecza Wisły leży w obrębie 3 ekoregionów: Karpat, Równin Wschodnich i Równin Centralnych.

Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzek

Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych zostały ustalone przy zastosowaniu systemu A wg RDW (Załącznik II). Przy czym stosowanie systemu A zróżnicowano według właściwych ekoregionów. W zakresie ustalenia typologii rzek przeanalizowano następujące parametry: wielkość powierzchni zlewni cieków, wysokość nad poziomem morza oraz typ podłoża.

Tabela 4. Typy dla rzek na obszarze dorzecza Wisły

typ

opis

wielkość zlewni [km2]

wysokość [m n.p.m]

liczba jcwp

0

nie określono typu

-

-

82

1

potok tatrzański krzemianowy

10-100

>800

4

2

potok tatrzański węglanowy

10-100

>800

2

4

potok wyżynny krzemianowy z substratem gruboziarnistym – zachodni – ciek na skałach krzemianowych

10-100

200-800

1

5

potok wyżynny krzemianowy z substratem drobnoziarnistym – zachodni

10-100

200-800

22

6

potok wyżynny węglanowy z substratem drobnoziarnistym na lessach i lessopodobnych

10-100

200-800

275

7

potok wyżynny węglanowy z substratem gruboziarnistym na skałach węglanowych

10-100

200-800

44

8

mała rzeka wyżynna krzemianowa – zachodnia – rzeki na skałach krzemianowych

100-1000

200-800

11

9

mała rzeka wyżynna węglanowa – rzeka na lessach i skałach węglanowych

100-1000

200-800

40

10

rzeki średnie dla wyżyn i równin centralnych

1000-10000

200-800

7

12

potok fliszowy na piaskowcach

10-100

200-800

258

14

mała rzeka fliszowa – rzeka na strukturach fliszowych

100-1000

200-800

32

15

rzeki średnie karpat i równin wschodnich

1000-10000

200-800

14

16

potok nizinny lessowo-gliniasty

10-100

<200

94

17

potok nizinny piaszczysty na utworach staroglacjalnych

10-100

<200

1099

18

potok nizinny żwirowy

10-100

<200

72

19

rzeka nizinna piaszczysto – gliniasta na utworach staroglacjalnych

100-10000

<200

155

20

rzeka nizinna żwirowa na utworach młodoglacjalnych

100-10000

<200

38

21

wielka rzeka nizinna

>10 000

<200

39

22

rzeka przyujściowa pod wpływem wód słonych

niezróżnicowane wielkościowo

<200

9

cieki, których funkcjonowanie ekologiczne jest niezależne od ekoregionów

23

małe cieki na obszarze będącym pod wpływem procesów torfotwórczych

-

-

1934

24

małe i średnie rzeki na obszarze będącym pod wpływem procesów torfotwórczych

-

-

65

25

cieki łączące jeziora

-

-

49

26

cieki w dolinach wielkich rzek nizinnych

-

-

59

źródło: opracowanie własne na podstawie „Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE”

Typy jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych

Typologia abiotyczna jezior została ustalona na podstawie analizy pełnych danych dla 749 jezior w Polsce. Wydzielenia klas dla poszczególnych parametrów dokonano na podstawie analizy rozkładu danych oraz analizy korelacji tych parametrów. Oprócz omówionych powyżej kryteriów abiotycznych typologii, w toku prac przeanalizowano również szereg parametrów dodatkowych, mających znaczenie weryfikujące, jak kategoria podatności zbiornika na degradację, klasa czystości wody czy podstawowe wskaźniki chemiczne. Parametry te były pomocne przy ustaleniu, czy pewne budzące wątpliwości wartości parametrów typologii, jak niski odczyn, wysokie przewodnictwo czy zasadowość, wynikają z naturalnych uwarunkowań danego ekosystemu (jego typu) czy raczej mogą być wynikiem wpływu antropogenicznego i powinny zostać pominięte. W sumie na podstawie kombinacji przyjętych klas wybranych parametrów wydzielono siedem typów podstawowych jezior, dodatkowo podzielonych na podtypy pod względem stratyfikacji termicznej wód.

Tabela 5. Typy dla jezior na obszarze dorzecza Wisły

typ

opis

liczba jcwp

 

 

 

1a

jezioro o niskiej zawartości wapnia, stratyfikowane

5

1b

jezioro o niskiej zawartości wapnia, niestratyfikowane

10

2a

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, stratyfikowane

44

2b

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, niestratyfikowane

1

3a

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, stratyfikowane

134

3b

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, niestratyfikowane

113

4

jezioro przymorskie, pod wpływem wód słonych

3

5a

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, stratyfikowane

47

5b

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, niestratyfikowane

4

6a

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, stratyfikowane

78

6b

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, niestratyfikowane

50

7a

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, stratyfikowane

5

7b

jezioro o wysokiej zawartości wapnia, niestratyfikowane

12

źródło: opracowanie własne na podstawie „Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE”

Typy wód przejściowych

Przy określaniu typów wód przejściowych wzięto pod uwagę dwa zasadnicze parametry abiotyczne, tj. zasolenie, pływy oraz parametry dodatkowe określające warunki morfologiczne.

W granicach polskiej strefy Bałtyku na obszarze dorzecza Wisły wyróżniono cztery typy wód przejściowych.

 

Tabela 6. Typy wód przejściowych na obszarze dorzecza Wisły

typ

opis

liczba jcwp

TWI

lagunowy z substratem mułowym i piaszczystym

1

TWII

zalewowy z substratem piaszczystym i mulistym

1

TWIII

zatokowy z substratem piaszczystym, okresowo stratyfikowany

1

TWIV

zatokowy z substratem ilasto-mulistym

1

TWV

ujściowy z substratem piaszczystym

1

źródło: opracowanie własne na podstawie „Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE”

Typy wód przybrzeżnych

Przy określaniu typów wód przybrzeżnych wzięto pod uwagę dwa zasadnicze parametry abiotyczne, tj. zasolenie, głębokość oraz parametry dodatkowe określające warunki morfologiczne.

W granicach polskiej strefy Bałtyku na obszarze dorzecza Wisły wyróżniono trzy typy wód przybrzeżnych.

Tabela 7. Typy wód przybrzeżnych na obszarze dorzecza Wisły

typ

opis

liczba jcwp

CWI

mierzejowy

3

CWII

otwarte wybrzeże z klifami i substratem piaszczystym

2

CWIII

otwarte wybrzeże z substratem piaszczystym z brzegiem wydmowym

1

źródło: opracowanie własne na podstawie „Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE”

Wody podziemne

Warunki występowania wód podziemnych na obszarze dorzecza Wisły są zróżnicowane. Czynnikiem mającym największy wpływ na warunki hydrogeologiczne regionu oraz zasoby wód podziemnych jest budowa geologiczna. Większość znaczących zbiorników wód podziemnych zawiera przeciętne, a nawet niewielkie zasoby. Na całym obszarze dorzecza tylko kilka niewielkich jednostek hydrogeologicznych charakteryzuje wysokie zawodnienie. Wody podziemne występują głównie w osadach kenozoiku. Mniejszy jest udział wód w skałach kredy jury, triasu i paleozoiku[29].

Na obszarze dorzecza Wisły zlokalizowane są 94 główne zbiorniki wód podziemnych. Dla 71 z nich opracowano dokumentację hydrogeologiczną, która określa zasoby dyspozycyjne wód podziemnych oraz zawiera propozycje granic obszaru ochronnego GZWP. Do końca 2015 roku przewidziano wykonanie dokumentacji dla kolejnych 21 GZWP, natomiast dokumentacja dla pozostałych 2 GZWP planowana jest do wykonania po 2015 roku[30]. W opracowywanym obecnie dokumencie aktualizacji Programu wodno - środowiskowego kraju przewidziano katalog działań mających na celu osiągnięcie wymaganego stanu jednolitych części wód powierzchniowych, które jednocześnie będą przyczyniać się do poprawy stanu chemicznego i ilościowego jednolitych części wód podziemnych. Ponadto, dla części wód podziemnych zagrożonych nieosiągnięciem celów środowiskowych, zaproponowano szereg działań uzupełniających wraz z szczegółowym harmonogramem ich realizacji. Na liście działań uzupełniających dla wód podziemnych znajduje się między innymi zapis o konieczności wykonania dokumentacji ustalającej warunki hydrologiczne dla ustanowienia obszaru ochronnego głównych zbiorników wód podziemnych, na podstawie której dyrektorzy poszczególnych RZGW ustanawiają obszary ochronne GZWP.

Zasoby wód podziemnych dostępne do zagospodarowania wynoszą około 20,20 mln m3/d, w tym zasoby dyspozycyjne stanowią ok. 9,80 mln m3/d[31].

Odwzorowanie położenia granic części wód podziemnych

Nowy podział terytorium Polski na 172 JCWPd związany jest z przyjętą w PIG-PIB definicją modelu pojęciowego systemu hydrogeologicznego. W myśl tej definicji model pojęciowy opisuje strukturę systemu i wskazuje zależności istniejące w jego obrębie (oddziaływanie – proces) i zachodzące pomiędzy poszczególnymi składowymi systemu oraz interakcję systemu z otoczeniem. W tym ujęciu model pojęciowy zbudowany jest z danych: [1] budowa geologiczna, [2] wykształcenie litologiczne, rozmieszczenie i rozprzestrzenienie oraz parametry hydrogeologiczne warstw wodonośnych, [3] elementy środowiskowe - presje antropogeniczne, [4] czynniki wpływające na przebieg poszczególnych procesów w obrębie systemu.

W myśl powyższego, w nowym podziale przyjęto generalną zasadę ograniczenia liczby uwzględnionych w modelu poziomów wodonośnych (przez łączenie ich w kompleksy wodonośne) do maksymalnie trzech wydzieleń. Jest to zgodne z przyjętą w Programie monitoringu JCWPd na terenie Polski zasadą, że w monitoringu obserwowane są następujące poziomy lub kompleksy poziomów wodonośnych[32]:

  • pierwszy od powierzchni terenu poziom wodonośny o zwierciadle swobodnym, najsilniej narażony na oddziaływanie presji z powierzchni terenu;
  • użytkowe poziomy wodonośne o zwierciadle napiętym, stanowiące główne źródło zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi;
  • wgłębny poziom wód zwykłych, narażony na ascenzję wód słonych.

Według podziału na 172 JCWPd, pierwszy kompleks wodonośny stanowią wody pierwszego poziomu wodonośnego bądź, w przypadku jego braku, głównego użytkowego poziomu wodonośnego. Są to przeważnie poziomy wodonośne o zwierciadle swobodnym, lokalnie napiętym. Ich główną cechą jest zwiększona podatność (duża wrażliwość) na oddziaływanie antropopresji na chemizm i stany wód podziemnych.

Drugi kompleks wodonośny tworzą głębsze poziomy wodonośne, posiadające zwierciadło naporowe. Są one izolowane od presji antropogenicznych zarówno nadległym pierwszym poziomem wodonośnym, jak i warstwami słabo-, pół- i nieprzepuszczalnymi. W skali regionalnej mogą być powiązane hydrodynamicznie z pierwszym kompleksem wodonośnym.

Trzeci kompleks wodonośny to wody, położonego najgłębiej w strukturze krążenia użytkowego, poziomu wodonośnego. Zazwyczaj jest on zagrożony potencjalną ascenzją zmineralizowanych wód głębszych.

Dodatkowo w celu nawiązania do istniejących scalonych części wód powierzchniowych oraz zlewni poszczególnych rzek (za Mapą Podziału Hydrograficznego Polski) weryfikowano przebieg poszczególnych JCWPd w celu unifikacji granic.

Na obszarze dorzecza Wisły wyznaczono 94 JCWPd. Są to jednostki o kodach: 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 36, 37, 38, 39, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 54, 55, 56, 57, 63, 64, 65, 66, 67, 73, 74, 75, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 100, 101, 102, 103, 104, 111, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 130, 131, 132, 133, 134, 135, 136, 145, 146, 147, 148, 149, 150, 151, 152, 153, 154, 156, 157, 158, 159, 160, 161, 162, 163, 165, 166, 167, 168, 172.



[1] Długość wszystkich cieków w JCWP

[2] J. Kondracki, Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998

[3] Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły, KZGW, Warszawa 2010

[4] Masterplan dla obszaru dorzecza Wisły, Mott MacDonald Polska Sp. z o.o, Warszawa 2014

[5] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie przebiegu granic obszarów dorzeczy i regionów wodnych (Dz. U. 2006 nr 126 poz. 878)

[6] Charakterystyka zlewni Małej Wisły, Pectore-Eco Sp. z o.o., Gliwice 2012

[7] J. Kondracki, Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998

[8] http://www.gliwice.rzgw.gov.pl

[9] I. Dynowska, Odpływ rzeczny, (w:) Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, pod. M. Najgrakowskiego, Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warszawa 1994

[10] Charakterystyka zlewni Małej Wisły, Pectore-Eco Sp. z o.o., Gliwice 2012

[11] Identyfikacja znaczących oddziaływań antropogenicznych wraz z oceną wpływu tych oddziaływań na wody powierzchniowe i podziemne w regionie wodnym Małej Wisły, Pectore-Eco, Gliwice 2012

[12] Kondracki J., Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998

[13] www.krakow.rzgw.gov.pl

[14] Dynowska I., Odpływ rzeczny, (w:) Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, pod. M. Najgrakowskiego, Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warszawa 1994

[15] Prognoza oddziaływania na środowisko projektu rozporządzenia w sprawie warunków korzystania z wód regionu wodnego Górnej Wisły, Zielone Oko, Świdnica 2013

[16] Szczegółowe wymagania, ograniczenia i priorytety dla potrzeb wdrażania planu gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy w Polsce. Rejon Górnej Wisły, MGGP, Kraków 2010

[17] Kondracki J., Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998

[18] Masterplan dla obszaru dorzecza Wisły, Mott MacDonald Polska Sp. z o.o, Warszawa 2014

[19] Dynowska I., Odpływ rzeczny, (w:) Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, pod. M. Najgrakowskiego, Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warszawa 1994

[20] Masterplan dla obszaru dorzecza Wisły, Mott MacDonald Polska Sp. z .o.o, Warszawa 2014

[21] Szczegółowe wymagania, ograniczenia i priorytety dla potrzeb wdrażania planu gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy w Polsce. Rejon środkowej Wisły, MGGP, Kraków 2010

[22] Kondracki J., Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998

[23] MPHP

[24] Identyfikacja znaczących oddziaływań antropogenicznych wraz z oceną wpływu tych oddziaływań na wody powierzchniowe i podziemne w regionie wodnym Dolnej Wisły, Pectore-Eco Sp. z o.o., Gliwice 2012

[25] Dynowska I., Odpływ rzeczny, (w:) Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, pod. M. Najgrakowskiego, Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warszawa 1994

[26] Identyfikacja znaczących oddziaływań antropogenicznych wraz z oceną wpływu tych oddziaływań na wody powierzchniowe i podziemne w regionie wodnym Dolnej Wisły, Pectore-Eco Sp. z o.o., Gliwice 2012

[27] Masterplan dla obszaru dorzecza Wisły, Mott MacDonald Polska Sp. z o.o, Warszawa 2014

[28] Typologia wód powierzchniowych i wyznaczenie części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z wymogami RDW 2000/60/WE, IMGW, IOŚ, PIG, Instytut Morski, Warszawa 2004

[29] Raport dla Obszaru Dorzecza Wisły z realizacji art. 5 i 6, zał. II, III, IV Ramowej Dyrektywy Wodnej 2000/60/WE, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2005.

[30] http://epsh.pgi.gov.pl/epsh/

[31] Przytuła E., Herbich P., Bilans wodnogospodarczy wód podziemnych z uwzględnieniem oddziaływań z wodami powierzchniowymi w dorzeczu Wisły, „Informator PSH”, Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2012 Kazimierski B. i inni, Program monitoringu JCWPd na terenie Polski, 2005

x Informujemy, że strona www.rdw.kzgw.gov.pl korzysta z plików cookies. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że będą one umieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies poprzez zmianę ustawień swojej przeglądarki internetowej. Więcej informacji w Polityce prywatności.